+ 0
+ 0

بَريد - بر وزن فعيل - طبق نقل بسیاری از جغرافی دانان و واژه نامه­ ها، کلمه ای فارسی است که در اصل بُریده دُنْب یا بریده دُم بوده و سپس قسمت انتهایی آن حذف و در زبان عربی با تخفیف استعمال شده است.(1) جغرافی­ نویسان به جهت تعیین مسافت بین شهرها، منازل و مانند آن، در كتاب ­هاي خود به برید اشاره كرده ­اند. در برخی مآخذ، واژه «مرحله » و گاهی «منزل » به معنی برید به کار رفته است و در اندازه برید مطالبی نگاشته اند.

در كتاب­ هاي روايي و فقهي نیز به عنوان واحد مسافت براى تعيين حدّ سفر و حَرَم و در موضوع صلاة و حج از این واژه استفاده شده است. (2) در بعضی روايات (3) نیز تصریح شده که سفر شرعى با طىّ مسافتى به مقدار دو بَريد تحقّق مى ‏يابد.(4) به جهت اهميتی كه این واِژه در فقه داشته، عده ­اي از فقها در كتاب­ هاي خود مباحثي را به آن اختصاص داده ­اند.(5) آنچه از آرای جغرافی دانان و فقیهان به دست می آید این است که بسیاری از فقها و جغرافي­ نويسان بريد را معادل چهار فرسخ شرعی (6) مي ­دانند و حتی بزرگانی مانند شیخ حرّ عاملی (ره) این مطلب را که حد شرعی مسافرت یک بریدِ دو فرسخی باشد، قولی نادرست و ناشی از سهو کاتبان روایت ­ها می ­داند.(7). البته این نکته را هم نمی توان نادیده گرفت که اندازه برید در نواحی مختلف، متفاوت بوده است؛ چنان­که طول آن را در شهرهای ایران دو فرسخ (شش میل) و در كشورهاي غربی اسلامی چهار فرسخ (دوازده میل ) ذکر کرده­اند. به گفته مقدسی نيز برید در بادیه (8) و عراق دوازده میل و در شام و خراسان شش میل اختیار می­ شد.(9) به هر حال از روایاتی که از امامان معصوم علیهم السلام در موضوعات فقهی نقل شده، چنین برمی آید که هر برید معادل چهار فرسخ بوده است.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 

1- البريد كلمة فارسية يراد بها في الأصل البغل و أصلها بريدة دم أي محذوف الذنب لأن بغال البريد كانت محذوفة الأذناب كالعلامة لها فأعربت و خففت ثم سمي الرسول الذي يركبه بريدا و المسافة التي بين السكتين بريدا. بحار الأنوار؛ ج‌86، ص 22.

2- في الحديث: لا تُقْصَرُ الصلاةُ في أَقلَّ من أَربعة بُرُدٍ‌، و هي ستة عشر فرسخاً، و الفرسخ ثلاثة أَميال، و الميل أَربعة آلاف ذراع، و السفر الذي يجوز فيه القصر أَربعة برد، و هي ثمانية و أَربعون ميلًا بالأَميال الهاشمية التي في طريق مكة. لسان العرب؛ ج‌3، ص:  86

3- عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ جَمِيلٍ عَنْ زُرَارَةَ عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ ع قَالَ: التَّقْصِيرُ فِي بَرِيدٍ وَ الْبَرِيدُ أَرْبَعَةُ فَرَاسِخَ. الكافي، ج‌3، ص432.

وَ فِي الْعِلَلِ وَ عُيُونِ الْأَخْبَارِ بِإِسْنَادِهِ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ شَاذَانَ عَنِ الرِّضَا ع قَالَ: إِنَّمَا وَجَبَتِ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ يَكُونُ عَلَى فَرْسَخَيْنِ- لَا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ لِأَنَّ مَا يُقَصَّرُ فِيهِ الصَّلَاةُ بَرِيدَانِ ذَاهِباً- أَوْ بَرِيدٌ ذَاهِباً وَ بَرِيدٌ جَائِياً- وَ الْبَرِيدُ أَرْبَعَةُ فَرَاسِخَ- فَوَجَبَتِ الْجُمُعَةُ عَلَى مَنْ هُوَ عَلَى نِصْفِ الْبَرِيدِ- الَّذِي يَجِبُ فِيهِ التَّقْصِيرُ- وَ ذَلِكَ أَنَّهُ يَجِي‌ءُ فَرْسَخَيْنِ وَ يَذْهَبُ فَرْسَخَيْنِ- فَذَلِكَ‌ أَرْبَعَةُ فَرَاسِخَ- وَ هُوَ نِصْفُ طَرِيقِ الْمُسَافِرِ. وسائل الشيعة، ج‌7، ص308.

وَ عَنْهُ عَنْ فَضَالَةَ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ وَهْبٍ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَدْنَى مَا يُقَصِّرُ فِيهِ الْمُسَافِرُ الصَّلَاةَ «7»- قَالَ بَرِيدٌ ذَاهِباً وَ بَرِيدٌ جَائِياً. وسائل الشيعة؛ ج‌8، ص 456.

4- جواهر الكلام ج 14 ص 193 ـ 194 و ج 20ص 301 .

5- الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة؛ ج‌11، ص 300 [تعريف الفرسخ و الميل و البريد].

6- الحدائق الناضرة في أحكام العترة الطاهرة؛ ج‌11، ص 300؛ مجمع البحرين؛ ج‌3، ص: 13؛ قلقشندی ، ج 14، ص 366.

7- أَقُولُ: الْإِعَادَةُ مَحْمُولَةٌ عَلَى الِاسْتِحْبَابِ لِمَا يَأْتِي  وَ تَفْسِيرُ الْبَرِيدِ بِسِتَّةِ أَمْيَالٍ وَ بِفَرْسَخَيْنِ شَاذٌّ مُخَالِفٌ لِلنُّصُوصِ الْكَثِيرَةِ وَ لَعَلَّ فِيهِ غَلَطاً مِنَ النُّسَّاخِ وَ أَصْلُهُ وَ نِصْفُ الْبَرِيدِ سِتَّةُ أَمْيَالٍ وَ هُوَ فَرْسَخَانِ أَوْ لَعَلَّ الْمُرَادَ بِالْمِيلِ وَ الْفَرْسَخِ اصْطِلَاحٌ آخَرُ فِي الْفَرْسَخِ كَالْخُرَاسَانِيِّ فَهُوَ ضِعْفُ الشَّرْعِيِّ تَقْرِيباً لِأَنَّ الرَّاوِيَ خُرَاسَانِيٌّ بَلْ لَعَلَّ قَوْلَهُ وَ الْبَرِيدُ إِلَى آخِرِهِ مِنْ كَلَامِ الرَّاوِي وَ يَكُونُ غَلِطَ فِيهِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ. وسائل الشيعة؛ ج‌8، ص 457.10 .

8- كتاب العين؛ ج‌8، ص: 29 .

9- احسن التقاسيم فى معرفة الاقاليم، ص66.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

 منبع: اصطلاح نامه گروه جغرافیای تاریخی موسسه اطلس تاریخ شیعه

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی